نفروخته‌اند مانده است . من هم حدود ده قطعه از اين مينياتورها را به‌دست آوردم . براى داشتن يكى از اين مينياتورها ، كتابى كهنه را يك جا خريدم . كار اصيل قديم در ميان اينها دو - سه قطعه بود ، و ماندهء آن آسيب ديده و معيوب يا مرمّت شده يا ساختگى و كار جديدتر است . اين كيفيت به يك نگاه فهميده مىشود ، و در مىيابيم كه هنر صورتگرى تا چه پايه افول كرده است . مىگويند كه قديم‌ترين مينياتور از دورهء عبّاسيان در بغداد مانده و متعلق به حدود سال يكهزار و دويست ميلادى ( حدود 600 هجرى ) ، و تأثير نقاشى بيزانس ( رومى ) در آن پيداست . هولاگو خان ( نوادهء چنگيز و ) برادر كهتر منگوقاآن در ميانهء سدهء سيزده ميلادى ( هفتم هجرى ) به بغداد تاخت و آثار هنر عرب را از ميان برد . اما آمدن او ( و مغولان ) ، برعكس ، در هنر ايران اثر مثبت داشت و مينياتور ايرانى رفته‌رفته پديد آمد و بالنده شد . شروع اين تكوين در تركستان « 1 » بود ، و شيوهء نقاشىاى كه در اينجا برآمد و از صورتگرى چينى مايه گرفته بود و ارزش هنرى و الا و گرانسنگ داشت به سراسر ايران گسترش يافت . چهره‌هاى نقش‌شده در مينياتورهاى آن دوره ، بيشتر لباس فاتحان مغول دربر دارند و سيماى چينى ، و صورت خندان ساده و معصومانه‌اى كه به رخسار كودكان مانند است در آن زياد ديده مىشود . اسبها هم ريزنقش و از گونهء مغولى ترسيم شده‌اند . در سدهء چهارده ( هشتم هجرى ) كه تيمور لنگ ايران را گرفت ، اين هنر به اوج رسيد و استادانى نامور يافت . شيوهء اين نقاشى و تركيب رنگها در آن چنان است كه چشم را زود به خود مىگيرد ، و پيداست كه هنرمند رمز اصلى گيرايى هنرهاى زيبا و تزئينى را يافته است . نيز ، در بسيارى از مينياتورها ، كنار هر تصوير ، شعرى مناسب آن نوشته است . پرده‌سازان مينياتور اغلب در ادب هم دست داشتند . شعر نگاشته بر كنار يا ميان مينياتور و نيز زمينه و موضوع نقاشى ، زيبايى طبيعت را كه در نقش و نما هم

--> ( 1 ) . مكتب سمرقند در عهد تيموريان ، كه در روزگار جانشينان تيمور به هرات رفت .